مقدمه :
سه تخت گزین(سه گنبدان)
ویرانه‌های قلعه‌ی تاریخی و استوره‌ای اِستخر بر فراز کوهی در شهرستان مَرودَشت، هنوز هم خودنمایی می‌کند. دژ سِتَبر سرزمین پارس با وجود بی‌مهری و نامهربانی‌هایی که بر آن گذشته، ولی هم‌چنان استوار و پایدار ایستاده و از تاریخی دیرپا و کهن، سخن‌ها دارد و باید به آن گوش جان سپُرد.

در انتهای شمال غربی جلگه مرودشت در استان فارس ، سه کوه منفرد دیده می شود که به سه تخت گزین(سه گنبدان)شهرت دارند. از شرق اولین کوه قلعه شکسته دومین را استخر و سومین را اشکنوان یا شاداب یا شهرک نامیده اند.
نامدارترین قلعه‌های سه گُنبدان، قلعه‌ی اِستخر است که از سطح دشت کمابیش ۴۰۰ متر ارتفاع دارد.

تاریخچه ستخر گزین
دژ استخر از دژهاي معروف و تاريخي است كه در انتهاي شمال غربي جلگه مرودشت قرار گرفته است كوهی كه اين دژ بر فراز آن جاي گرفته و دو كوه ديگر (( قلعه شكسته و اشكنون )) در مجاور يكديگر و مانند سه گنبد ، از هر كجاي جلگه مرودشت و ابرج و رامجرد نمودار است و بنام سه گنبدان ناميده میشود .
فردوسی راجع باين سه كوه ميگويد :
بسه گنبدان ستخر گزين نشستنگه شاه ايران زمين

و در جاي ديگر گفته است :

پناه دليران ايران زمين گل است و سپيد و ستخر گزين

كه مقصد از سخنور عالي مقام سه دژ معروف گل و گلاب كه همين كوه استخر و قلعه سپيد يا دژ اسپيد در خاك ممسني می باشد .

راه دشوار و منحصر به فرد اين كوه ، آنجا را طوري مستعد ساخته كه در حال حاضر هم چنانچه يك يا دو تفنگ چي در راه بالا رفتن به كوه قرار بگیرد ، ديگر به هیچ وجه دست يافتن ب بالای كوه ميسر نخواهد بود ، و حتي با سنگ اگر به مهاجم حمله شود ، قادر به بالا آمدن نخواهد بود ، زيرا فقط يك راه باريك و خطرناك دارد كه از وسط كوه به بالا ميرود و پيدا كردن اين راه جز به كمك راهنما ميسر هر راهگذر نخواهد بود .

از جاده يعني آنجائیکه با اتومبيل ميتوان تا پاي كوه رفت ( از راه بني يكه ) دو ساعت تمام طول ميكشد كه به بالا روند با آنكه بلندی خود كوه از سطح جلگه در حدود چهار صد متر بيش نيست ولي حدود يك فرسخ بايد از كوه بالا رفت ، چند متري مانده به بالاي كوه آثار پلكاني ديده ميشود كه از كوه تراشيده‌اند .
در بالاي كوه سه دره خاكي هر كدام بطول تقريبا” يك كيلومتر به موازات يكديگر از شرق بغرب ديده ميشود كه مستعد براي زراعت ديم ( بدون آب ) ميباشد . و بطوريكه اظهار ميدارند در سالهاي نا امني اشخاصي كه در پناه اين دژ بسر مي برده‌اند ، در همانجا زراعت ميكردند .
رود كُر از دامنه غربي اين كوه در بستر مارپيچي خود بي سر و صدا ميگذرد و اراضي مرتب و منظم زراعتي اطراف ، از بالاي كوه منظره بس زيبا و ديدني دارد .
در وسط دره دومي بالاي كوه ، يك استخر بزرگ آبي است كه ۵۵ متر طول و بيست متر عرض و هشت متر عمق دارد و ظرفيت آن در حدود نه هزار متر مكعب ميشود آب اين استخر از آب بارانهاي زمستاني و بهار تأمين مي گرديده است . بدنه و كف استخر از سنگهاي شالوده و ملاط آهك مستحكم گرديده ، دو استخر كم عرض ديگر كه هركدام تقريبا” سي متر طول و شش متر عرض و شش متر عمق دارد در امتداد اين استخر ساخته‌اند كه آنها نيز از سنگ و آهك ساخته شده ، آب آنها پس از پر شدن باستخر بزرگ ميريزد .
در كنار استخر مياني يك سرو كهنسال كه در حدود ده متر ارتفاع دارد و محيط تنه آن ۶۵ در ۴ متر است برپا مي باشد . اين درخت يكي از سروهاي كهن روزگار و چندين سده را پشت سر گذارده و در ۱۳۵ سال پيش كه فلاندن آنرا ديده تقريبا” به همين قطر و ارتفاع بوده و شكل آنرا در كتاب خود نقش كرده است .
🌱🌱🌱
پوشش گیاهی
با توجه به شرايط اقليمي و جغرافيايي اين منطقه در ارتفاعات كوهستاني و دشتهاي كم ارتفاع پوشش گياهي متنوعی وجود دارد. بعنوان مثال در ارتفاعات شاهد رویش درختان بلوط، بنه، ارژن، زالزالك، انجير كوهي و در دشتها، گياهان مرتعي كنگر ، خارشتر ، خارزرد و… هستیم.
در منطقه گیاهان خودروی زیادی از جمله: آویشن، اسپند، بابونه، پرسیاوش، پونه کوهی، ترشک، تره کوهی، چالمه، خارشتر، ختمی، خاکشیر، رازیانه، شنگ شیره، شیرین بیان، کنگر، گاوزبان، گون، و…..می روید که افراد روستا های اطراف از بعضی از آنها مانند آویشن جهت مصرف دارویی و معطر کردن غذاها، اسفند برای دود دادن و پاکیزگی خانه و کنگر جهت مصرف غذایی استفاده بیشتری می برند. البته گیاهان بیشتری به صورت خودرو در این کوه و سرزمین های اطراف آن می روید که نشان دهنده کثرت تنوع گیاهی این منطقه است و چون هنوز مطالعه ایی روی آنها صورت نگرفته و یا این گیاهان بصورت علمی جمع اوری نشده اند نمی توان در مورد آنها قضاوت درستی کرد و یا به ذکر اسامی کامل آنها پرداخت و تنها اطلاعاتی که داریم از افراد قدیمی تر که تا اندازه ایی بهتر از ما، گیاهان اطراف مان را می شناختند بدست آمده است.

🌱🌱🌱
گزارش برنامه

تاریخ اجرا: ۱۴۰۱/۰۱/۲۶
وضعیت آنتن دهی موبایل در برنامه: خوب
ارتفاع شروع برنامه: ۱۶۴۰ متر
ارتفاع قله: ۲۴۰۰ متر
سرپرست برنامه صعود قله ستخر گزین: آقای رضا روستازاده
مربی برنامه : آقای حسن شاکر
راهنمای مسیر : آقای فریدون کاظمی
سر قدم : آقای علیداد چراغی
عقبدار : آقای سعید چراغی
مایندار : آقای رضا اسماعیلی
امداد : آقای محمد رضا اسحاقی
گزارش کتبی : خانم فاطمه روستازاده
عکاس برنامه : آقای جمشید پریزاد
همنوردان حاضر در برنامه صعود قله ستخر گزین:
بانوان: فاطمه روستازاده، فاطمه کریمی
آقایان: جمشید پریزاد ،فریدون کاظمی، رضا اسحاقی،رضا اسماعیلی،محمد رضا اسحاقی،رضا روستازاده،سعید چراغی،سهراب چراغی،محمد اسحاقی،علیداد چراغی ،علیرضا زارع،متین جوشکی

(👇جهت مشاهده کروکی مسیر صعود و تصاویر جذاب ستخر گزین به انتهای گزارش مراجعه فرمایید.👇 )

✅ جمعه مورخ ۱۴۰۱/۰۱/۲۶ ساعت ۶:۰۰ صبح همراه با ۱۲ تن از همنوردان عزیز دیگر با سه خودرو شخصی بسمت روستای میان قلعه از توابع شهرستان مرودشت حرکت کردیم.

برای رسیدن به مقصد باید قبل از رسیدن به پل خان از طریق جاده کمربندی مرودشت به اصفهان مسیر را ادامه داد تا به منطقه باستانی نقش رستم رسید و از آنجا با استفاده از جاده فرعی، بسمت غرب تغییر مسیر داد تا به روستای میان قلعه رسید.
در این منطقه سه کوه بنام های قلعه شکسته، ستخر گزین و اشکنون وجود دارد که در دوران هخامنشیان به سه گنبدان معروف بوده اند. صعود به این سه کوه به سبب شکل ظاهری یعنی احاطه شدن بوسیله دیوارهای بسیار بلند بسیار سخت می باشد و برای صعود به هر کدام از این سه قلل فقط یک راه وجود دارد و همین امر سبب شده بوده است تا از این سه کوه استفاده های نظامی شود.
(برای دریافت اطلاعات بیشتر به بخش تاریخچه در مقدمه همین گزارش مراجعه کنید.)
ساعت ۷:۳۰ جهت گرفتن عکس یادگاری در ورودی نقش رستم توقف نمودیم.
بعد از حدود نیم ساعت و گذشتن از روستای میان قلعه با ورود به یکی از مسیرهای فرعی به سمت چپ که متعلق به باغات شخصی بود به دامنه کوه گلاب (ستخر گزین) رسیدیم.
بعد از آماده شدن و انجام ورزش و گرم کردن ، راس ساعت ۸:۰۰ راهی قله شدیم.
مسیر با یک شیب ملایم آغاز می شود که جهت کم کردن شیب در ادامه مسیر میبایست بصورت تراورس به سمت غرب حرکت و پس از گذشتن از تخته سنگ سفید بزرگ و نزدیکی دیواره ها بصورت تراورسی از سمت غرب بسمت شرق ادامه دارد .
در این مکان جهت استراحت و صرف صبحانه توقف نمودیم . سپس با گردش ۱۸۰ درجه به سمت شرق وارد تک مسیر پاکوب به سمت صعود به قله شدیم .
البته توصیه می شود که برای صعود اول حتما از یک راهنما کمک بگیرید.
ابتدای ورودی به سطح قلعه از سمت شمال در دامنه‌ی کوه آغاز شده و در انتهای ورودی به سطح قلعه به شمال کوه می‌رسد. در این مسیر به درختچه‌ های بنه و بادام کوهی برمی‌خوریم.
یکی از نشانه های دستیابی به این مسیر وجود سنگ چین در اول آن بود. بعد از قرار گرفتن در مسیر و طی حدود ۱۰ دقیقه به اولین پله های تاریخی مسیر رسیدیم که خود نشانه خوبی برای اطمینان از قرار گرفتن در مسیر درست بود. این پا کوب بصورت زیگزاگ تا بالای دیواره و دست به سنگ ها ادامه داشت. در جاهایی از مسیر باریک می شد و به اندازه یک رچ یک نفره در میامد که برای عبور باید کمی هم دست به سنگ می‌شدیم .
حدوداً ساعت ۱۱:۳۰ دقیقه بود که به قله رسیدیم. بالای قله آثار دیوارهایی از جنس سنگ و ساروج وجود داشت که مشخص بود جهت جلوگیری از حملات دشمن ساخته شده بوده است.
بالای دیواره و سطح قلعه آثار تاریخی به چشم میخورد که شامل:
آثار در راه صعود دیوار سنگی که به نظر دروازه‌های ورودی قلعه بوده است. پلکان‌های سنگی و دَست‌کَند در میانه و انتهای ورودی به قلعه و بخش شمال .
بقایایی از ساختمان‌های مسکونی بر سطح کوه و تنوع زیادی آن‌ها به صورت تپه‌های سنگی. دیوار سنگی تراشیده شده از جنس سنگ کوه در لبه‌ی شمالی.
تعدادی جوغن کَنده‌شده در سطح سنگ کوه . تکه سفال‌هایی به رنگ‌های نخودی و سرخ دارای طرح‌هایی با شیارهای سوزنی، برجسته و همچنین تکه‌هایی از ظروف با رنگ روشن با نقش‌هایی در داخل آن‌ها.
بعد از رسیدن به قله و حرکت بسمت جنوب آن به یک سرو کوهی بود که عمر آن را بیشتر ۲۵۰۰ سال برآورد می کنند و در کنار آن استخر و چاهی وجود داشت که از آن برای تامین آب شهر استفاده می شده است.
با مشاهده زیبایی درخت کهنسال احساس غرور سراسر وجود آدمی را فرا می‌گیرد که متاسفانه افراد ناآگاه با سوزاندن درخت قصد تخریب آن را داشتند .
البته جای امیدواری است که بومیان غیور با مهار نمودن و پوشاندن جای آتش با بتون سیمانی در جهت حفظ سلامت درخت تلاش نموده اند.
بعد از گشت و گذاری در منطقه قله که بشکل یک جزیره است از ساعت ۱۳:۰۰جهت استراحت و صرف نهار در زیر سایه درخت در کنار استخر میانی تا ساعت ۱۳:۴۵ اقدام نموده و ساعت ۱۴:۱۵ بسمت پایین حرکت کردیم.
در مسیر بازگشت مناظر زیبای طبیعت و مزارع رنگی و درختان بنه و ارژن و عطر آویشن تازه بهاری انرژی بخش ما بود .
مسیر را با شکستن شیب به سمت غرب طی نموده و در نهایت ساعت ۱۷:۰۰ به محل پارک ماشین ها رسیدیم .
پس از سوار شدن همنوردان با طی نمودن مسیر برگشت و حرکت به سمت کوه سبز، به اتفاق همنوردان بستنی کوه سبز خوردیم و به مسیر خود ادامه و ساعت ۱۹:۰۰ به شیراز رسیدیم .
🌱🌱🌱
🍃با آرزوی تندرستی برای همنورادن عزیز به ویژه دوستان باشگاه کوهنوردی کوه سرخ گلستان .